Chełm Wielki. Źródła do dziejów gminy i parafii na łamach czasopism śląskich w latach 1900-1939, edycja i opracowanie Jerzy Myszor, Katowice 2026, wyd. WueM, ss. 280, Źródła do Dziejów Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku, tom 39, w druku. (foto na okładce: prusko-austriacka granica, most na Przemszy między Małym Chełmem a Chełmkiem, ok. 1910 roku)
Zbiór zebranych informacji z prasy i periodyków statystycznych pozwala przyjrzeć się codzienności życia gminy i parafii Chełm Wielki. Publikacja ukazuje radości i troski dnia codziennego, pokazując czym żyli nasi dziadkowie i pradziadkowie. Pokazuje, jak miejscowość nachodziły różnorodne klęski żywiołowe. Ukazuje prowadzone działania charytatywne parafii, przybliża spory i rywalizacje społeczne i polityczne między mieszkańcami, przypomina lokalne wydarzenia o charakterze przestępczym czy „sensacyjnym”, prezentuje podejmowane próby ukrócenia działań ocenianych jako nieetyczne i naganne. Przynosi wreszcie informacje o charakterze statystycznym. Praca dostarcza wiedzy na temat różnych aspektów życia społecznego, politycznego i religijnego ówczesnych mieszkańców Chełmu Wielkiego. (prof. Maciej Fic, fragment recenzji).
Die Sammlung von Informationen aus Zeitungen und Zeitschriften ermöglicht einen Einblick in den Alltag der Gemeinde und Pfarrei Chełm Wielki. Die Publikation zeigt die Freuden und Sorgen des Alltags und vermittelt einen Eindruck davon, wie unsere Großeltern und Urgroßeltern gelebt haben. Sie zeigt, wie die Ortschaft von verschiedenen Naturkatastrophen heimgesucht wurde. Sie zeigt die karitativen Aktivitäten der Pfarrei, beleuchtet soziale und politische Streitigkeiten und Rivalitäten zwischen den Einwohnern, erinnert an lokale kriminelle oder „sensationelle” Ereignisse und präsentiert Versuche, als unethisch und verwerflich bewertete Handlungen zu unterbinden. Schließlich liefert sie auch statistische Informationen. Die Arbeit vermittelt Wissen über verschiedene Aspekte des sozialen, politischen und religiösen Lebens der damaligen Einwohner von Chełm Wielki (Gross Chelm). Übersetzt mit DeepL.com
- Details
- Category: Książki
- Hits: 240
Włodzimierz Cieński, Moskwa czy Halicz? Arcybiskup Andrzej Szeptycki a unia kościelna na ziemiach Rusi i Ukrainy, Wydawnictwo Bonżur!, Warszawa - Nowa Iwiczna 2026.
Mająca charakter eseju praca naukowa Autora powstała w drugiej połowie Jego życia, jako owoc własnych doświadczeń, a także studiów historycznych, lecz przede wszystkim długoletnich przemyśleń, jak sam zaznaczał, w czasie gdy już od wielu lat przebywał jako cysters-trapista w opactwie Notre-Dame de Grâce (Matki Bożej Łaskawej) w normandzkim Bricquebec, we Francji. Tam też spoczywa. „Oby – jak pisał Autor – tam, w niebie razem biskupi łacińscy i uniccy wymodlili dla swych następców drogę dialogu i pokojowego współżycia”. Edward Mier-Jędrzejowicz, Do Czytelnika
Moskwa czy Halicz? Oto jest pytanie, które przed czytelnikiem stawia Jacek Żurek, wydawca tekstu księdza Włodzimierza Cieńskiego OCSO, kapłana i mnicha, żołnierza Związku Walki Zbrojnej we Lwowie, więźnia we Lwowie i w Moskwie, duszpasterza polowego Polskich Sił Zbrojnych w Związku Sowieckim, Armii Polskiej na Wschodzie i II Korpusu, wikariusza generalnego biskupa polowego dla wojsk na Środkowym Wschodzie i we Włoszech, kapelana w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia w Wielkiej Brytanii, duszpasterza Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, cystersa-trapisty w Normandii – i wszędzie tam Polaka-patrioty. (...)
Publikacja księdza Włodzimierza Cieńskiego o ruchu ukraińskim jest subiektywną, ale opartą na solidnej wiedzy i osobistym doświadczeniu autora, refleksją nad rolą Cerkwi w rozwoju świadomości narodowej ruskiej a następnie ukraińskiej. Swój pogląd na te relacje przedstawił tak jak widział to zagadnienie, w trzech aspektach: z perspektywy historycznej, unijnej i prawosławnej. Perspektywę unijną postrzegał poprzez pryzmat postaci i działalności metropolity Andrzeja Szeptyckiego oraz z polskiego punktu widzenia. (...)
Autor pyta też o to, czy Moskwa zwycięży Halicz? To znaczy, czy rosyjska cywilizacja, nasiąknięta elementami kulturowymi ludów turańskich i stepowych, pokona cywilizację łacińską, obecną w tej części ziem ruskich, które utożsamiał Halicz, broniący się przed wpływami Moskwy i „zmoskwiczonego” Kijowa. (...) prof. Stanisław Nabywaniec, z Przedmowy
Oto więc myśl przewodnia [metropolity Szeptyckiego]; nawrócenie schizmatyków masowe z zachowaniem wschodniego obrządku, a stąd już wniosek prosty, że trzeba Unię wszelkimi siłami popierać, starać się ją wzmocnić i ożywić, by uczynić zdolną do pozyskania prozelitów, chociażby kosztem wielkich ofiar ze strony tych, którzy by radzi zerwać z tradycją wschodnią, do której czują odrazę, lecz dla idei powinni przy niej pozostać. Piękna to myśl, bez wątpienia, ale czy praktyczna? – I kiedyż nareszcie w czyn się przemieni? A tymczasem dusze rwą się do prawdy, a nad Unią, tym rzekomym złotym pomostem mającym kiedyś przyprowadzić schizmatyków na łono Kościoła, nieustannie, jak miecz Damoklesa, zwiesza się niebezpieczeństwo, aby, jak już nieraz przedtem bywało, nie stawał się i nadal w niejednem wypadku – pomostem w kierunku przeciwnym. Abp Piotr Mańkowski, Pamiętniki (1926)
Grał rolę wielkiego patrioty ukraińskiego, ale w duszy nie był Ukraińcem i nie dbał o dobro narodu ukraińskiego. Zachowywał się pasywnie i tolerował chorobliwy nacjonalizm ukraiński, by zjednać sobie opinię, ale bał się wystąpić i reagować przeciwko jego negatywnym skutkom, chyba że wtedy, gdy terroryści dobrali się już do jego dóbr. Kiedy decydowała się dola Ukrainy i narodu ukraińskiego, nie zajął zdecydowanego stanowiska, a wyjechał za granicę. Metropolita propagował ukrainizm, o ile był mu potrzebny, ale nie dał w swojej działalności pewnego, dokładnego, określonego kierunku ani narodowego ani politycznego. Bp Grzegorz Chomyszyn, Dwa Królestwa (1943)
- Details
- Category: Książki
- Hits: 252
Dziedzictwo przekazane. Kolekcje darów w zbiorach Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, pod red. Agaty Muc, Katowice 2025, wyd. WueM. zakup
Spis treści:
- Bogumiła Warząchowska, Dary w Bibliotece Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego
- Ewa Olszowy, Dary autorskie dla Biblioteki Śląskiego Seminarium Duchownego w latach 1928-1939 (przyczynek do badań nad zawartością przedwojennego księgozbioru)
- Weronika Pawłowicz, Księgozbiór księdza Emila Szramka
- Michał Lasota, Gabriela Łącka, Mateusz Sklorz, Kolekcja rzymska - dar Kościoła i Hospicjum św. Stanisława w Rzymie dla Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
- Ewa Olszowy, Księgozbiór Arcybiskupa Józefa Gawliny
- Wincenty Myszor, Ks. dr Martin Gritz i jego biblioteka
- Wincenty Myszor, Ks. prof. dr Paul Bormann i jego biblioteka
- Barbara Kołodziej, Kolekcja arcybiskupa Szczepana Wesołego - dar dla zbioru kościelnego Biblioteki Teologicznej
- Ewa Olszowy, Dedykacje rękopiśmienne w księgozbiorze Arcybiskupa Szczepana Wesołego w Bibliotece Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego. Rekonesans badawczy
- Barbara Kołodziej, Spuścizna naukowa księdza Remigiusza Sobańskiego w zbiorach Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego - wstępna analiza
- Agata Muc, Dar księdza prof. dr. hab. Wincentego Myszora dla Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
- Bogumiła Warząchowska, Dary Biskupa Stefana Cichego w zbiorach Biblioteki Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
- Bogumiła Warząchowska, Literatura kresowa w kolekcji księdza profesora Józefa Krętosza w Bibliotece Teologicznej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
- Bogumiła Warząchowska, Arcybiskup Damian Zimoń i jego dary dla Biblioteki Teologicznej
- Indeks osobowy
Dary książkowe każdej bibliotece są formą wpływu najmniej planowaną i oczekiwaną. Publikacje otrzymywane w darze są cennym nabytkiem, jeśli składają się z dokumentów wartościowych bądź stanowią celowo dobrane zespoły piśmiennicze. Źródłami, z których dary wpływają do książnicy są instytucje: wydawnictwa, hurtownie, likwidowane biblioteki parafialne, placówki naukowo-badawcze, redakcje czasopism, towarzystwa naukowe; osoby prywatne: księża, pracownicy naukowi, autorzy książek, bibliotekarze, bibliofile, pracownicy uczelni, studenci. Mówiąc o darach w Bibliotece Teologicznej, należy wziąć pod uwagę spuścizny po uczonych, a zwłaszcza pośmiertne dary księży przekazywane przez rodziny lub osoby do tego upoważnione. Są to bogate i wielodziedzinowe księgozbiory wymagające wnikliwej selekcji i szczegółowego opracowania. Dary są źródłem wpływu wymagającym szczególnej selekcji przed ostatecznym włączeniem ich do zbiorów. Doboru literatury z darów dokonuje się zespołowo, powołując specjalistów z różnych dziedzin, i włącza najbardziej cenne pozycje.
Buchspenden an Bibliotheken sind eine Form der Einflussnahme, die am wenigsten geplant und erwartet wird. Geschenkte Publikationen sind eine wertvolle Anschaffung, wenn sie aus wertvollen Dokumenten bestehen oder gezielt ausgewählte Schriftstücke enthalten. Die Quellen, aus denen die Geschenke in die Bibliothek gelangen, sind Institutionen: Verlage, Großhändler, aufgelöste Pfarrbibliotheken, wissenschaftliche Forschungseinrichtungen, Zeitschriftenredaktionen, wissenschaftliche Gesellschaften; Privatpersonen: Priester, Wissenschaftler, Buchautoren, Bibliothekare, Bibliophile, Hochschulmitarbeiter, Studenten. Wenn man von Schenkungen an die Theologische Bibliothek spricht, muss man auch die Nachlässe von Wissenschaftlern berücksichtigen, insbesondere die posthumen Schenkungen von Priestern, die von ihren Familien oder bevollmächtigten Personen übergeben werden. Dabei handelt es sich um umfangreiche und vielseitige Buchbestände, die einer sorgfältigen Auswahl und detaillierten Bearbeitung bedürfen. Die Schenkungen sind eine Einflussquelle, die eine besondere Auswahl erfordert, bevor sie endgültig in die Bestände aufgenommen werden. Die Auswahl der Literatur aus den Schenkungen erfolgt im Team, wobei Fachleute aus verschiedenen Bereichen hinzugezogen werden und die wertvollsten Titel aufgenommen werden. Übersetzt mit DeepL.com
Ks. prof. Henryk Olszar (fragment recenzji).
- Details
- Category: Książki
- Hits: 839
Ziut. Tom 1. Zapiski, listy, artykuły i homilie ks. Józefa Dancha, wstęp i opracowanie Łucja Marek, Kraków-Katowice-Warszawa 2025
Danch Józef (1945-1982)
Urodził się 15 lutego 1945 w Rudzie Śląskiej w parafii św. Józefa. Po studiach w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie przyjął święcenia kapłańskie 8 kwietnia 1971 w katowickiej Katedrze Chrystusa Króla z rąk bpa H. Bednorza. Po święceniach duszpasterzował w parafii św. Szczepana w Bogucicach, a od 1973 roku w parafii Niepokalanego Poczęcia NMP w Katowicach. Tam będąc duszpasterzem młodzieży, prowadził parafialny ośrodek duszpasterstwa akademickiego. Zawsze otaczany przez młodzież, ceniony, szanowany. W 1976 roku przeszedł do Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego, jako diecezjalny duszpasterz akademicki. Współpracował najpierw przez rok z ks. Stanisławem Holoną, a potem trzy lata z ks. Oskarem Thomasem. Był współzałożycielem KIK-u w Katowicach. W grudniu 1980 roku otrzymał dekret bpa H. Bednorza mianujący go proboszczem parafii Najświętszego Imienia Maryi w Cieszynie-Bobrku (obecnie diecezja bielsko-żywiecka). Pomagał w założeniu KIK-u w Bielsku-Białej, którego statut zatwierdzono 6 lipca 1981. Gdy w obecności członków Zarządu Wojewódzkiego KIK-u w Bielsku-Białej, powołano oddział KIK-u w Cieszynie, z tymczasową siedzibą w parafii św. Marii Magdaleny, został jego kapelanem. Sprawował też opiekę nad młodzieżą akademicką studiującą w Cieszynie. 10 sierpnia 1982 zginął w wypadku samochodowym w Starych Panewnikach. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Cieszynie Bobrku.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 762
Wspomnienia galicyjskie 1874-1953, oprac. G. Wojciechowski, Warszawa 2025, wyd. Bonżur, w druku
Publikacja zawiera opracowane naukowo przez redaktorów wydania wspomnienia autora w tytułowym zakresie (Galicja i Małopolska), zawierające interesującą, barwną panoramę życia codziennego, rodzinnego, towarzyskiego, kulturalnego, gospodarczego i zawodowego polskiego ziemiaństwa oraz inteligencji na przełomie wieków oraz w dwudziestoleciu międzywojennym w Małopolsce Wschodniej. Autor z wykształcenia był prawnikiem, pracował zaś jako sędzia w zakresie spraw finansowych i nieruchomości oraz urzędnik instytucji prywatnych zajmujących się parcelacją majątków ziemskich do roku 1940, następnie w Generalnym Gubernatorstwie (Kraków) i w Wielkopolsce. Ojciec Marii ze Świeżawskich Wojciechowskiej (historyk Wielkopolski i bohemista), teść Zygmunta Wojciechowskiego (mediewista, historyk ziem zachodnich Polski).
fragment Wspomnień: Przejęty zasadami ojca o pracę dla ludu wiejskiego, przerzuciłem się z kolonizacją Małopolski Wschodniej w upoważnionych instytucjach, przeprowadzając parcelację około 60 majątków, nastawając na udogodnienia dla parcelantów, w łącznej pracy z inżynierem i pułkownikiem legionowym, śp. Marcelim Śniadowskim. Służba sędziowska w Samborze i we Lwowie była tak wyczerpująca i intensywna, że o żadnej pracy społecznej mowy nie było, a w służbie tej przede wszystkim sprawy firmowe uważałem ze względu na rozwój handlu i przemysłu za sprawy naglące, zwracając głównie uwagę na usuwanie sprzecznych z ustawą postanowień statutów spółdzielni. Powróciwszy po spensjonowaniu do pracy parcelacyjnej w Ziemiańskim Towarzystwie Parcelacyjnym, prowadzoną systemem pruskiej Komisji Kolonizacyjnej, pracowałem z poświęceniem, uważając ją za pracę społeczną. W prywatnym życiu, ożeniony w styczniu 1900 r. z córką notariusza Anną Kukawską, wykształciłem trzy córki, z których jedna jako dr filozofii jest współpracowniczką męża dr Zygmunta Wojciechowskiego, wybitnego profesora Uniwersytetu w Poznaniu i dyrektora Instytutu Zachodniego, druga wykształcona prawniczka i księgowa jest żoną prokurenta i naczelnika wydziału bankowego w PBR w Łodzi, a trzecia, żona wykształconego w Londynie w Akademii Dziennikarskiej, musiała pozostać zagranicą. Kazimierz Swieżawski [z Życiorysu własnego (1949)]
- Details
- Category: Książki
- Hits: 873
Misja Wysokich Komisarzy Kościelnych na Górnym Śląsku podczas powstań śląskich i plebiscytu, Dokumenty, edycja, wstęp i opracowanie D. Bednarski, Katowice 2025, wyd. WueM, KSJ; Źródła do Dziejów Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku, tom 36; do nabycia w księgarni
W prezentowanym zbiorze dokumentów zebrano materiały ukazujące zaangażowanie Stolicy Apostolskiej w trakcie przygotowania do plebiscytu górnośląskiego z roku 1921 i w obliczu wybuchających na tym terenie zrywów powstańczych (1919–1921). Korespondencja między Sekretariatem Stanu Stolicy Apostolskiej a mianowanymi przez papieża na Górnym Śląsku w latach 1920–1921 Wysokimi Komisarzami Kościelnymi miała charakter korespondencji służbowej. Raporty, depesze i szyfrogramy krążące między Rzymem a Opolem i Warszawą, choć nie kwalifikują się jako korespondencja dyplomatyczna, to jednak miały podobnie jak ona charakter poufny. Materiały pochodzą z dwóch archiwów. Pierwszym jest Apostolskie Archiwum Watykańskie (do 2019 roku Tajne Archiwum Watykańskie), w którym zostały zdeponowane zasoby Archiwum Nuncjatury Apostolskiej w Warszawie, a drugim – Archiwum Historyczne Sekretariatu Stanu Sekcji ds. Relacji z Państwami. Znaczna część dokumentów z warszawskiej nuncjatury zachowała się dzięki roztropności i zapobiegliwości księdza prałata Carlo Colliego, który podczas II wojny światowej był radcą nuncjatury w Berlinie, ale wcześniej tę samą funkcję pełnił w Warszawie i zdawał sobie sprawę z wartości zbiorów archiwum warszawskiej nuncjatury. Ów duchowny w pierwszych miesiącach wojny, w marcu 1940 roku, osobiście w walizkach wywiózł z Warszawy do nuncjatury berlińskiej wiele teczek 12 dotyczących aktywności Achillesa Rattiego. Potem z Berlina zostały one przetransportowane do Archivio Segreto Vaticano i włączone do zbioru Archiwum Nuncjatury w Warszawie. Nadano im sygnatury od 190 do 207.
Omówienie publikacji autorstwa Andrzeja Grajewskiego: Misja Wysokich Komisarzy Kościelnych na Górnym Śląsku podczas powstań śląskich i plebiscytu... , Gość Niedzielny, nr 31 (2025).
Die Mission der Hohen Kirchenkommissare in Oberschlesien während der Schlesischen Aufstände und der Volksabstimmung, Dokumente, Herausgabe, Einleitung und Bearbeitung D. Bednarski, Katowice 2025, Verlag WueM, KSJ; Quellen zur Geschichte der katholischen Kirche in Oberschlesien, Band 36;
Diese Dokumentensammlung vereint Materialien, die das Engagement des Heiligen Stuhls bei der Vorbereitung der oberschlesischen Volksabstimmung von 1921 und angesichts der Aufstände in diesem Gebiet (1919-1921) zeigen. Die Korrespondenz zwischen dem Staatssekretariat des Heiligen Stuhls und den vom Papst in den Jahren 1920-1921 in Oberschlesien ernannten Hohen Geistlichen Kommissaren hatte den Charakter einer Geschäftskorrespondenz. Die Berichte, Depeschen und Chiffren, die zwischen Rom und Oppeln und Warschau zirkulierten, sind zwar nicht als diplomatische Korrespondenz einzustufen, hatten aber ebenfalls vertraulichen Charakter. Die Materialien stammen aus zwei Archiven. Das erste ist das Apostolische Vatikanische Archiv (bis 2019 das Geheime Vatikanische Archiv), in dem die Bestände des Archivs der Apostolischen Nuntiatur in Warschau aufbewahrt werden, und das zweite ist das Historische Archiv der Abteilung für die Beziehungen zu den Staaten des Staatssekretariats. Eine beträchtliche Anzahl von Dokumenten der Warschauer Nuntiatur konnte dank der Umsicht und Weitsicht von Monsignore Carlo Collie bewahrt werden, der während des Zweiten Weltkriegs Botschaftsrat an der Nuntiatur in Berlin war, zuvor aber denselben Posten in Warschau innehatte und sich des Wertes der Sammlungen des Archivs der Warschauer Nuntiatur bewusst war. Dieser Geistliche transportierte in den ersten Kriegsmonaten, im März 1940, persönlich in Koffern zahlreiche Akten über die Tätigkeit von Achilles Ratti von Berlin aus wurden sie dann zum Archivio Segreto Vaticano transportiert und in die Sammlung des Archivs der Nuntiatur in Warschau aufgenommen.
Übersetzt mit DeepL.com.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1245
W dniu 15 kwietnia 2025 roku w redakcji "Gościa Niedzielnego" odbyła się dyskusja na temat: Jak pisać o Kościele w XXI wieku? Temat dyskusji został wywołany przez książkę autorstwa ks. Jerzego Myszora pt. Kościół na Górnym Śląsku. 100 lecie diecezji katowickiej 1925-2025, Katowice 2025.
W debacie udział wzięli: dyr. Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder; red. GN dr Andrzej Grajewski, ks. prof. Arkadiusz Wuwer WTL UŚ, ks. prof. Jerzy Myszor
W dyskusji podjęto następujące tematy:
1. We wstępie uzasadniając swą publikację Autor pisze, że teraźniejszość wymaga znajomości przeszłości. W jakim stopniu to wydawnictwo pozwala zrozumieć współczesność ?
2. Czym jest ta praca: opowieścią o stu latach obecności Kościoła na Górnym Śląsku, czy leksykonem, zbiorem różnych haseł dotyczących tego okresu ?
3. Lepiej w moim przekonaniu, opracowane jest okres powstania diecezji, jej trwanie w okresie międzywojennym oraz w czasie okupacji. Mniej wnikliwe są rozdziały o czasach PRL, a zwłaszcza III RP. Czy jest to wynikiem stanu badań i krótkiej perspektywy czasowej?
4. Jak w ciągu stulecia zmieniała się społeczność wiernych w diecezji katowickiej i jaki to miało wpływ na jej religijność?
5. Jak opisać różnorodność życia duchowego w diecezji oraz zmiany, jakie na tym obszarze następowały ?
6. Według jakich kryteriów tworzyć cezury historii kościelnej: wydarzeń politycznych, zmian w strukturach kościelnych, biografii kolejnych biskupów ordynariuszy ? Jak się do tego ma takie wydarzenie jak Sobór Watykański II ?
7. Czy potrzebujemy nowych narracji, aby opowiedzieć dzieje Kościoła ?
Debata opublikowana na portalu
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1370
Nagrody Starosty Bieruńsko-Lędzińskiego w dziedzinie kultury za rok 2024 zostały przyznane. Kapituła, która zebrała się 29 stycznia 2025, obradowała w składzie: przewodniczący Łukasz Odelga - starosta bieruńsko-lędziński, Anna Kubica - przewodnicząca Rady Powiatu, Agnieszka Demska-Furgał - przewodnicząca Komisji Edukacji, Kultury i Bezpieczeństwa Publicznego Rady Powiatu, Zdzisław Kantor - naczelnik Wydziału Promocji, Kultury i Sportu Starostwa Powiatowego w Bieruniu oraz laureatka i laureat Clemensów Pro Arte Anna Maria Rusinek (2021) - malarka i Grzegorz Kapołka (2015) - muzyk.
Laury mają to do siebie, że trzeba się na nie naczekać, często wiele lat, a kiedy zasług jest już tyle, że nie sposób ich pominąć, trafiają do naszych rąk zwykle w wieku dojrzałym. Parafrazując słowa jednego z nagrodzonych, laureat dojrzewa jak wino, im starszy tym lepszy. Tego roku jednak Kapituła postanowiła zadać kłam tej niepisanej regule i nagrodziła także osobę, która choć młoda to nie sposób zignorować jej zapału, dokonań i sukcesów.
Nagrody Starosty Bieruńsko-Lędzińskiego w dziedzinie kultury za rok miniony Kapituła przyznała jednogłośnie we wszystkich trzech kategoriach. Laureatką Clemensa Pro Arte została Paulina Bobak z Bierunia, która przebojem zdobywa krajowe i zagraniczne galerie, Clemensa Pro Cultura otrzymał ks. prof. Jerzy Myszor, a Clemens Pro Publico Bono trafił do trójki lędzińskich społeczników Franciszka Musioła, Marka Lizaka i Janusza Musika(+).
W trosce o jakość wyróżnień proszę o zgłaszanie pretendentów do powiatowych nagród kulturalnych, dziękuję tym, którzy czynią to co roku i raz jeszcze proszę o nowe zgłoszenia - potrzeba nam wartościowych kandydatów, którzy będą zaświadczać o ich wysokim poziomie.
Wszystkim nagrodzonym składam wyrazy szacunku, uznania i serdecznie gratuluję!
Łukasz Odelga Starosta Bieruńsko-Lędziński
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1164
Andrzej Szczepaniak, „Gość Niedzielny” wobec systemów totalitarnych w latach 1923–1939, Katowice 2025, wyd. WueM, KSJ, zakup
Monografia została poświęcona stanowisku wydawanego w latach 1923–1939 przez kurię diecezjalną w Katowicach tygodnika „Gość Niedzielny” w kwestii przybierających na sile w okresie międzywojennym systemów totalitarnych. Składa się ona z siedmiu rozdziałów. Pierwszy z nich ukazuje okoliczności powstania i określa założenia programowe „Gościa Niedzielnego”. W rozdziale drugim została poruszona kwestia stosunku Kościoła katolickiego w polskiej części Górnego Śląska do problemów narodowościowych. O poszczególnych totalitaryzmach mowa jest natomiast w rozdziałach od trzeciego do siódmego, poświęconych kolejno: nazizmowi, włoskiemu faszyzmowi, rewolucji meksykańskiej oraz wojnie domowej w Hiszpanii. Każdy z wymienionych systemów totalitarnych, mimo pewnych podobnych cech, posiadał własną specyfikę i był oceniany przez „Gościa Niedzielnego” w perspektywie zagrożeń dla chrześcijańskich wartości. W monografii zwrócono uwagę m.in. na zróżnicowane uwarunkowania polityczne i społeczne, w których rodziły się poszczególne totalitaryzmy, oraz na ich odmienny stosunek do Kościoła i religii.
Oceny faszyzmu na łamach „Gościa Niedzielnego” dokonywano w perspektywie analizy stosunków watykańsko-włoskich. Pozytywne podejście włoskich faszystów do religii i doprowadzenie przez ich rząd do prawnego uregulowania stosunków ze Stolicą Apostolską wywoływało nawet okresowe sympatie „Gościa Niedzielnego” do dyktatorskich rządów Mussoliniego. Charakteryzując poczynania faszystowskich władz, redakcja tygodnika wydobywała przykłady, które świadczyły o ich pozytywnym nastawieniu do Kościoła, rodziny, katolickiego wychowania młodzieży czy podnoszenia poziomu społecznej moralności. Obraz faszyzmu włoskiego, jaki wyłaniał się z lektury „Gościa Niedzielnego”, zasadniczo nie był krytyczny. W porównaniu z nazizmem uznawany był on za ustrój prokatolicki, o dających się na ogół zaakceptować założeniach ideowych. Ukazywano go jako system niemający nic wspólnego z nazizmem i niezagrażający bezpośrednio doktrynie społecznej Kościoła.
Hitleryzm przedstawiany był z kolei na łamach tygodnika jako doktryna nie do przyjęcia i nie do pogodzenia z chrześcijaństwem. „Gość Niedzielny” zdecydowanie uderzał w ideologiczny ateizm i polityczny totalitaryzm nazizmu. Negatywnie oceniał panujące w Niemczech stosunki społeczne, polityczne i religijne. W drugiej połowie lat trzydziestych coraz częściej zaczęły pojawiać się w nim artykuły przyrównujące hitleryzm do komunizmu. Dopiero po wydaniu encykliki Mit brennender Sorge tygodnik rozpoczął intensywną walkę z nazizmem, o którym dotychczas jego czytelnicy mieli raczej dość powierzchowne wyobrażenie.
Niebezpieczeństwo komunizmu było natomiast od początku prezentowane na łamach tygodnika wielopłaszczyznowo. Oceniano je, biorąc pod uwagę kwestie etyczne, ideowe, społeczne i ustrojowe. W przeciwieństwie do hitleryzmu, komunizm ukazywany był przez tygodnik w kontekście koncepcji eschatologicznego pojmowania dziejów. Widziano w nim ciągle narastające zagrożenie dla całej cywilizacji europejskiej i kultury chrześcijańskiej, podczas gdy nazizm traktowany był raczej jako zjawisko przejściowe.
Istotny argument w zwalczaniu komunizmu stanowić miał przedstawiany czytelnikom na łamach „Gościa Niedzielnego” obraz rewolucji meksykańskiej. W poświęconych jej tekstach zwracano głównie uwagę na różne przejawy walki rządu z Kościołem, wykazując na tej płaszczyźnie podobieństwa między rewolucją meksykańską a bolszewicką. Akcentowaniu owych zbieżności służyło ograniczenie prowadzonej w tygodniku narracji do kwestii światopoglądowych, co stanowiło specyfikę katolickich gazet, w którą „Gość Niedzielny” również się wpisywał.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1284
Jacek Żurek, Ksiądz Bolesław Stefański żołnierz bezdomny, [wyd.] Bonżur! – Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Warszawie, Warszawa 2025, ss. 108
Ksiądz Bolesław Stefański (1910–1964). Duchowny archidiecezji warszawskiej, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Harcerz, członek Stronnictwa Narodowego, żołnierz Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, który walczył do końca. Pierwszy duchowny katolicki skazany po wojnie na karę śmierci. Wyszedł z więzienia okaleczony, lecz nie złamany. Mieszkaniec Kochowa pod Maciejowicami, wikariusz parafii Św. Józefa na warszawskim Kole.
Priester Bolesław Stefański (1910-1964). Geistlicher der Erzdiözese Warschau, Absolvent der Universität Warschau. Pfadfinder, Mitglied der Nationalen Partei, Soldat der Heimatarmee, der Nationalen Streitkräfte und des Nationalen Militärbundes, der bis zum Ende kämpfte. Der erste katholische Geistliche, der nach dem Krieg zum Tode verurteilt wurde. Er kam verstümmelt, aber nicht gebrochen aus dem Gefängnis. Er wohnte in Kochów bei Maciejowice und war Pfarrer der Pfarrei St. Joseph am Warschauer Kreis.
Informacja o promocji książki i projekcji filmu o duchownym w związku z odsłonięciem poświęconej mu tablicy pamiątkowej w kościele Św. Józefa Oblubieńca NMP przy ulicy Deotymy 41 na warszawskim Kole (niedziela 2 marca, godzina 18.00)
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1087
Maria Sztuka, Pielgrzymki śląskie do Ziemi Świętej w latach 1840–1914 (Silesian pilgrimages to the Holy Land in the years 1840-1914), University Gazette of the University of Silesia” (July-September 2017), 10 (250) - wywiad z prof. Jerzym Myszorem, autorem książki pt. Silesian pilgrimages to the Holy Land in the years 1840-1914, Katowice 2017.
The result of the painstaking search and research of Prof. Jerzy Myszor is a publication entitled „Silesian Pilgrimages to the Holy Land in the Years 1840-1914. Studies and Materials“ (Katowice 2017). The journeys of Silesians to the Holy Land, discussed in the work, are set in the extensive socio-political context of both Palestine and Silesia at that time. The author also devoted much attention to the pilgrimage as a social and religious phenomenon. The book also traces the traditional pilgrimage routes and all traces of Polish, and especially Silesian, pilgrimage in the Holy Land. The whole book closes with an in-depth consideration of the impact of pilgrimage on the piety of the 19th and 20th centuries.
The basic question that usually accompanies the researcher, the why, was directed at three main areas. It first arose when reading the studies of historians and pastoralists, who, when dealing with pilgrimages, often reduce the subject to peculiar anecdotes, stories about the so-called “singers, the road, the songs,” while from a sociological or theological perspective they treated them with a certain amount of disregard. So it was understandable from the researcher's point of view to find an answer to the question: why such depreciation of pilgrimage? Another question was raised by the tremendous increase in the popularity of pilgrimages to the Holy Land in the mid-19th century, while a third concerned passion piety, especially the Stations of the Cross service, which had taken hold in Catholic churches since the late 18th century.
I asked myself,“ recalls the professor, ”whether there was any connection between pilgrimages to the Holy Land in the 19th century and the almost spontaneous development of various manifestations of the cult of the Passion of Christ in popular piety.
The researcher was also prompted to take up the topic by an unusual reading of diaries of pilgrimages from the early 20th century.
- I came across the publications of Joseph Goy," the researcher continues. - These are diaries of journeys to holy places, referring in form to the existing travel literature, but they are an exceptionally valuable testimony to the level of cultural and religious sophistication of a simple peasant, expressing his impressions very sincerely and therefore authentically. Jozef Goj of Brzezinka wrote as well as he could, using Polish in a dialect form - Silesian. The reading proved to be an excellent inspiration, given that few diaries from this period have survived in Silesia," the Rev. Professor states.
The initial stage of the research consisted of painstaking research, often by feel. It was first necessary to trace the paths of pilgrims, starting from Bogumin, where the rail routes in Silesia crossed from north to south, through Vienna, Trieste to Jaffa, the most important port in the land of Palestine which is the gateway to Jerusalem. It was necessary to determine not only who the statistical pilgrim was, but also his or her personalities, place of origin, occupation and shrines visited. Reaching the existing censuses even required Benedictine patience and the intuition necessary in the work of a scientist. Classification of travelers to the Holy Land was usually done in the hospices where they stayed, based on the language they spoke. In the case of pilgrims arriving from Silesia, there was no problem if the registering Franciscan was a Pole, as he could inquire in detail about the place where the pilgrim was coming from. The situation became more complicated when a Frenchman, an Englishman, an Italian or a Spaniard registered the pilgrim - then the basic criterion became a passport or other identity document, and regardless of the language used, a Silesian was registered as a Catholic from Prussia.
- In Jerusalem, in the archives of the Custody, I made thousands of photocopies, which I meticulously reviewed and analyzed for many months (work on the book took more than three years). On the path of this search, a matter of course for a historian of the Church in Silesia, I had to meet an outstanding Franciscan, such as Father Wladyslaw Schneider at the time.
In the work of Fr. Professor J. Myszor, Fr. Wladyslaw, the first monk to work (in 1875-1887) in the Holy Land, occupies a special place. He was the founder in Silesia of the Society of the Holy Sepulchre - a branch of the Cologne-based journal Das heilige Land. He built a shelter for Silesian pilgrims in Emmaus, contributed to the establishment of a hospice for German pilgrims in Jerusalem (at the Damascus Gate), undertook the construction of a German school in Alexandria, and supported the nascent institutions of the Borromean nuns, successively in Alexandria, Jerusalem and Haifa. Upon his return to Silesia, he helped and participated in the design of the Calvary in Piekary Slaskie, and was also the organizer of the Bible Museum at the monastery on Mount St. Anne.
- Father Vladislav Schneider is the key to understanding the presence of Silesians in the Holy Land, the researcher explains.
The opening of the Ottoman Empire to the Western world, the rapid development of the Iron Railway and Lloyd's fleet of passenger ships not only facilitated travel to Jerusalem, but above all encouraged it. The radical change in political relations in the Ottoman Empire in the 1830s turned the Middle East into the center of an intense political game. It was fought by the Austrians, the French, the Russians, the English and, after 1870, the Germans as well. The pretext was the right to take care of the holy places, and the main goal was a military, political and economic presence in this crucial place for the world.
Dominated by the Muslim element, Palestine became a settlement destination. Pious Jews came for religious reasons to lay their bones in the Valley of Jehoshaphat at the end of their lives. Thanks to huge grants from British magnate and philanthropist Moses Montefiore, a wave of Jewish settlers began to arrive in Jerusalem from the mid-19th century, and a growing Jewish colony was established outside the walls of Jerusalem. The second half of the 19th century also saw the emergence of religiously motivated settlement plans, especially by German Protestants. It was hoped to convert incoming Jews to Christianity, which the utopian Templars intended as a sign of the end times, signifying the second coming of Jesus and the fulfillment of prophecies about the coming of the Kingdom of God. The most spectacular fruit of the Württemberg Templar settlements was the settlements in Palestine numbering several thousand settlers in all. Despite the boisterous announcements, however, in the end few decided to go to Palestine; in 1910 a colony of German settlers in Haifa numbered about 700, while similar, though less numerous, were being established in Jaffa, Sarona and Jerusalem. The Americans, French, Germans and British were also preparing to settle in Palestine.
- One of the groups colonizing Palestine was also supposed to be Silesians, the Rev. Professor explains. - Father Wladislaw, seeing the overpopulated villages in the Opole region, began to draw craftsmen from Silesia to Emmaus looking for work, creating the nucleus of a Silesian colony there - this was another clue to the researcher's search.
The first trace of a Silesian (without a surname) in Jerusalem was recorded in the 1830s by the well-known Swiss physician and dialect researcher, Evangelical Titus Tobler, who was then working and conducting research in Palestine. A Silesian man he met tried to force the doctor's support at the Franciscan hospice in Jerusalem, where he was not wanted back. After all, there was a rule there: every pilgrim could benefit from a free stay of several days in a hospice run by Franciscans, but only once in a lifetime. That's why the friars compiled meticulous censuses, today an invaluable source of knowledge for researchers.
Titus Tobler wrote of a Silesian he met: this is one of the last true pilgrims! A complete abnegate, with some sort of sack on his back, who walked half of Europe to Trieste, then reached Syria, and from Syria to Jerusalem; he went on pilgrimage to give thanks for saving his life twice. This motive was very authentic, and was followed by most pilgrims; they didn't see anything on the way, they didn't know the names of the cities they passed, all that mattered was the destination - Jerusalem. Similarly, Joseph Goj, who peregrinated to Lourdes, Rome, Santiago de Compostela, Loretto, four times to the Holy Land - wrote about his pilgrimages exclusively in religious terms, we will not find in his travel diaries a single reflection that would indicate that he felt like a tourist during his travels.
- This category of religiously motivated pilgrims has persisted and probably continues to this day despite changing external conditions that are capable of turning a pilgrim into a tourist, concludes the Rev. Professor. - The pilgrim knows that he or she is opting for hardship and even the danger of death. Some, therefore, took with them a coffin outfit, knowing that this could be their last earthly trek. Those who choose to go on pilgrimage do not seek any ease in the hardship of the journey. For them, the pilgrimage is a metaphor for life - in drudgery, in hardship, they head to their destination. When does a pilgrim turn into a tourist? When he begins to look for amenities, not hospices, but hotels, a higher standard of service, and sees mementos of history and art monuments along the route of his journey at the shrine, rather than a trace of God's presence.
- I agree with the view that the pilgrimage is a metaphor for the journey of human life. Regardless of religion, it is hardwired into our DNA. In the case of Christianity, it is a path where holy places contain an element of encounter with the sacred and the profane, where God's presence can be touched. So I believe that churches may be emptying, but the same person who does not see his place in the parish church, touched by some inner impulse at some point in his life will pack a backpack and go on a pilgrimage. This is an indestructible archetype," concludes Prof. Jerzy Myszor.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1658
Promocja "Słownika biograficznego mieszkańców Chełmu Śląskiego XIX i XX wieku", Chełm Śląski, Centrum Kultury, 11 grudnia 2024, godz. 17.00.
11 grudnia 2024 o godz.17.00 w Gminnym Ośrodku Kultury w Chełmie Śl. miała miejsce promocja książki pod redakcją ks. prof. Jerzego Myszora pt.,,Słownik biograficzny mieszkańców Chełmu Śląskiego XIX i XX wieku. Książka zawierająca biogramy osób urodzonych i zamieszkałych w Chełmie Śl. a także wywodzących się z tej miejscowości również przybyłych do niej, które wrosły w życie społeczności lokalnej. Frekwencja przerosła najśmielsze oczekiwania. W ciągu jednej godziny wykupione blisko 100 egz. Słownika. Wszystkie egzemplarze, zgodnie z życzeniem nabywców podpisywał redaktor Słownika. Fotografie: Irena Nocoń.
Recenzja: H. Synowiec, W nurcie mikrohistorii, Śląsk. Miesięcznik Społeczno-Kulturalny nr 5 (356), maj 2025, s. 64-65.
Promocja Słownika w Centrum Kultury w Chełmie
Nakład książki - wyczerpany. Przygotowywany jest jego dodruk. Należy jednak już myśleć o jego drugim wydaniu, najlepiej w systemie tzw. holenderskim, czyli drugi tom Słownika zawierałby nowe hasła od A - do Z.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1760
Słownik biograficzny mieszkańców Chełmu Śląskiego XIX i XX wieku, pod red. Jerzego Myszora, Katowice - Chełm Śląski 2024, ss. 220, wyd. WueM, fotografie, indeksy.
„Słownik biograficzny mieszkańców Chełmu” wpisuje się w nurt mikrohistorii życia codziennego na przykładzie miejscowości Chełm Wielki (Śląski). Zawiera biogramy osób urodzonych i zamieszkałych w Chełmie w XIX i XX wieku, a także wywodzących się z tej miejscowości, mieszkających poza nią oraz przybyłych do niej takich osób, które wskutek zawartego małżeństwa lub innych okoliczności wrosły w życie społeczności lokalnej. W Słowniku opracowano 280 haseł biograficznych. W Słowniku poza kilkoma wyjątkami, nie znajdziemy „wielkich tego świata”, czyli osób związanych z elitami władzy, Kościoła czy partii politycznych. Przeważają tu zwykli ludzie, członkowie miejscowej społeczności, wyróżniający się przede wszystkim swoją aktywnością w działaniu dla dobra wspólnoty gminnej lub parafialnej. Opracowanie zawiera wyłącznie życiorysy osób, których ziemskie życie dobiegło końca.
Biographical dictionary of the inhabitants of Chelm Śląski XIX and XX century, ed. by Jerzy Myszor, Katowice - Chelm Śląski 2024, pp. 220, ed. by WueM, photographs, indexes, in print
‘The biographical dictionary of Chełm inhabitants’ is part of the current of microhistory of everyday life on the example of the village of Chełm Wielki (Śląski). It contains biographical entries of people born and living in Chełm in the 19th and 20th centuries, as well as those who originated from the village, lived outside it and those who arrived there and grew into the life of the local community through marriage or other circumstances. The Dictionary compiled 280 biographical entries. With a few exceptions, the Dictionary does not include ‘the greats of this world’, i.e. people associated with the elite of the authorities, the Church or political parties. What prevails here are ordinary people, members of the local community, who are above all distinguished by their activity for the good of the community or the parish. The study contains only the biographies of people whose earthly lives have come to an end.
Translated with DeepL.com (free version)
- Details
- Category: Książki
- Hits: 1860
Michał Kłakus, Biskup Gawlina wobec Żydów w czasie II wojny światowej, IPN 2024 ss. 176.
Autor publikacji podjął próbę interpretacji stosunku biskupa polowego Józefa Gawliny do Żydów w świetle ówczesnych warunków dziejowych. Dzięki przeprowadzonym badaniom udało się wskazać, że bp Gawlina był oddanym polskim patriotą, który pomimo antyżydowskich (a nie antysemickich) poglądów uratował wielu Żydów w czasie II wojny światowej.
The author of the publication has attempted to interpret the attitude of Field Bishop Józef Gawlina towards Jews in the light of the historical conditions of the time. Thanks to his research, it has been possible to show that Bishop Gawlina was a devoted Polish patriot who, despite his anti-Jewish (not anti-Semitic) views, saved many Jews during World War II.
- Details
- Category: Książki
- Hits: 2035