Agnieszka Gołda, Katarzyna Tałuć, Materiały źródłowe do biografii naukowej ks. prof. Wincentego Myszora (katalog z opracowaniem), Katowice 2020, Źródła do Dziejów Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku, nr 26

Niepowtarzalny charakter dokumentów rękopiśmiennych oraz jednostkowa i unikatowa ich treść są przesłankami, by wykorzystywać je jako materiały służące do odtworzenia informacji niedostępnych w publikacjach zarówno oficjalnych, jak i mniej oficjalnych. Te właśnie cechy powodują, że rękopisami archiwalnymi (głównie o charakterze urzędowym i pochodzącymi od osób prywatnych) i bibliotecznymi (przede wszystkim spuściznami osobowymi) posiłkują się w badaniach przedstawiciele wielu dyscyplin naukowych. […]Kompletna korespondencja, zwłaszcza ta prowadzona przez lata z różnymi adresatami, pozwala między innymi scharakteryzować panującą w nauce atmosferę. Walory poznawcze korespondencji naukowców, podobnie jak i innych części archiwów prywatnych, polegają także na wskazaniu związków między naukowcami a instytucjami badawczymi. Listy mogą stanowić przyczynek do budowy monografii placówek i organizacji, z którymi piszący współpracowali. […]

Materiały źródłowe do biografii naukowej ks. prof. Wincentego Myszora (katalog z opracowaniem) autorstwa Agnieszki Gołdy i Katarzyny Tałuć jest zbiorem opisów materiałów zachowanych w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach. Ze zbioru wybrano te listy, które ukazują starania i zabiegi Księdza Profesora o zbudowanie własnego warsztatu naukowo-badawczego, a więc korespondencję z wydawnictwami, księgarniami i bibliotekami, np. w sprawie nadesłania zamówionych publikacji. […] Do katalogu włączone zostały ponadto opisy listów wymienianych z pracownikami nauki, przedstawicielami środowiska teologów, patrystów i filozofów zrzeszonych w Komisji Bizantynologicznej Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, organizatorami spotkań, konferencji i sympozjów, w których ks. W. Myszor brał udział, ponadto z redaktorami czasopism naukowych, jak np. „Ateneum Kapłańskiego”, „Ruchu Biblijnego i Liturgicznego” i pracownikami redakcji ważnych dla nauki opracowań encyklopedycznych, z którymi współpracował, w tym Encyklopedii katolickiej oraz Encyklopedii filozofii. […]

Z uwagi na charakter korespondencji oraz zamierzenia prezentowanego katalogu stworzono wykaz opisów bliższych zawartością do stosowanych w bibliografach/katalogach bibliotecznych, ponieważ każdy z listów stanowi odrębną jednostkę bibliograficzną i pozycję rejestru. Całość wyselekcjonowanej korespondencji podzielono na dwie części – Listy od ks. Wincentego Myszora w układzie chronologicznym oraz Listy do ks. Wincentego Myszora również w układzie chronologicznym. Takie uporządkowanie opisów pozwala prześledzić rozwój korespondencji z poszczególnymi osobami i instytucjami. Na pierwszą część złożyło się 50 opisów, a na drugą, znaczenie obszerniejszą, 456 (na końcu zestawiono listy o nieustalonej datacji). Opis bibliograficzny pojedynczego listu składa się z konsekwentnie odnotowanych elementów: tytuł (nazwa osobowa nadawcy/odbiorcy listu), miejsce nadania/napisania listu, data (dzienna, miesięczna lub przynajmniej roczna), określenie formy korespondencji (maszynopis, rękopis, komputeropis, wydruk e-maila), określenie języka listu, sygnatura (AAKat. Spuś. W.M. 169/...126) oraz numer karty/kart, na których znajduje się konkretny list. Każdy z opisów otrzymał również adnotację wskazującą treść korespondencji – przy czym podkreślone zostały te wątki, które dotyczyły spraw nauki. Stworzenie adnotacji wymagało odrębnych kwerend bibliotecznych i bibliograficznych, które pozwoliły na ustalenie prawidłowych opisów dokumentów wymienionych w treści listów czy też potwierdzenie lub zbadanie faktów charakteryzowanych w korespondencji.

Materiały źródłowe do biografii naukowej ks. prof. Wincentego Myszora (katalog z opracowaniem) autorstwa Agnieszki Gołdy i Katarzyny Tałuć stanowi wydawnictwo komplementarne wobec opracowania: Materiały źródłowe do biografii naukowej ks. prof. Wincentego Myszora (wybór korespondencji), wstęp i edycja Katarzyna Tałuć, Katowice 2019 (Źródła do Dziejów Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku 24).

Szlaki historyczne w Polsce (red. Bogusław Kopka, Robert Andrzejczyk) to pierwszy tak obszerny wykaz funkcjonujących w XXI wieku polskich szlaków historycznych. Ma służyć promocji wybranych tras turystycznych, ważnych dla polskiego dziedzictwa narodowego oraz inicjować tworzenie kolejnych tego typu tras. Wybór szlaków jest zróżnicowany tematycznie obejmuje większość regionów Polski i ma zachęcać do poznawania naszej ponad 1000-letniej historii. Przy wyborze kierowano się następującą definicją szlaku historycznego w naszym kraju: szlak historyczny to trasa wytyczona w przestrzeni turystycznej na potrzeby zwiedzających, prowadząca przez najważniejsze w kontekście historii Polski i jej wizerunku za granicą obiekty kultury materialnej i niematerialnej. Historia naszej ojczyzny traktowana jest tu uniwersalnie jako dzieje państwa polskiego od czasów piastowskich do powstania III Rzeczypospolitej. Projekt zrealizowany w ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę. Zobacz   

Józef Gawlina, In viam pacis. Dziennik Biskupa Polowego Wojska Polskiego 1939-1945, wstęp i edycja Jerzy Myszor, Katowice 2019, [wyd.] WueM, KSJ, ss.  720. 

Józef Gawlina, syn ziemi raciborskiej, ksiądz diecezji katowickiej, biskup Polowy Wojska Polskiego Drugiej Rzeczypospolitej, opiekun polskich emigrantów i  uchodźców rozsianych po całym świecie. Zostawił po swoim bogatym życiu szczególne świadectwo – Dziennik, a więc nie wspomnienia pisane po latach, ale notatki czynione z dnia na dzień, a niejednokrotnie z godziny na godzinę. W czasie II wojny był świadom, że uczestniczy w najważniejszych dla Polski wydarzeniach. Był wśród tych, którzy nie poddali się, walcząc na wszystkich frontach II wojny światowej. Był we Francji, gdzie formował się rząd RP na uchodźstwie, przy rządzie polskim w Londynie, wśród zesłańców polskich w  Związku Sowieckim, razem z żołnierzami na Bliskim Wschodzie, pod Monte Cassino, pod Ankoną i Bolonią, oznaczony orderem Virtuti Militari. Baczny obserwator i zarazem  uczestnik wydarzeń, które tworzyły losy Polski wprawdzie pokonanej, ale niezwyciężonej. Lektura jego Dziennika pozwala śledzić na bieżąco, jak tworzy się Historia powojennej Europy. Arcybiskup Wiktor Skworc  

 

Andrzej Grajewski: Świadectwo tragicznego czasu

W czasie II wojny światowej bp Józef Gawlina prowadził  systematyczne zapiski, które obejmują okres od 1 września 1939 r. do 8 maja 1945 r. Jego dziennik pod tytułem: „In viam pacis. Dziennik Biskupa Polowego Wojska Polskiego 1939–1945” został opracowany i jesienią br. zostanie wydany przez ks. prof. Jerzego Myszora. W tych lakonicznych zapiskach odbija się tragizm tamtych dni, ustawiczne zagrożenie, poczucie klęski i chaosu ogarniającego najważniejsze instytucje państwa. Jednocześnie są one hołdem oddanym tym wszystkim, którzy w chwili klęski nie załamali się i próbowali tworzyć nowe instytucje oraz organizować życie polskie na wychodźstwie. W 2004 r., z inspiracji abp. Szczepana Wesołego, swego czasu współpracownika abp. Gawliny, a od 1980 r. delegata prymasa Polski dla duszpasterstwa emigracyjnego, nakładem Księgarni św. Jacka ukazały się „Wspomnienia” ks. bp. Józefa Gawliny, które zostały przez niego osobiście zredagowane na podstawie dzienników. Arcybiskup Gawlina to postać symboliczna dla dziejów polskiego duszpasterstwa wojskowego. Rodowity Górnoślązak, uczestnik I wojny światowej, w okresie międzywojennym pracował w diecezji katowickiej. W latach 1924–1926 był redaktorem naczelnym „Gościa Niedzielnego” i przyczynił się do rozwoju naszego tygodnika. 14 lutego 1933 r. został mianowany biskupem polowym Wojska Polskiego, sakrę biskupią otrzymał 19 marca 1933 r. w Królewskiej Hucie z rąk prymasa Polski kard. Augusta Hlonda, z którym blisko współpracował zarówno w okresie międzywojennym, jak i w czasie II wojny światowej. Po wybuchu wojny w nocy z 6 na 7 września 1939 r. na polecenie naczelnych władz Wojska Polskiego opuścił Warszawę i dotarł do granicy polsko-rumuńskiej, którą przekroczył 18 września. Po krótkim pobycie w Bukareszcie 5 października przybył do Rzymu. Sekretariat Stanu Stolicy Apostolskiej przedłużył mu jurysdykcję biskupa polowego, co pośrednio oznaczało uznanie ciągłości państwa polskiego i jego armii. 18 października 1939 r., tuż po przybyciu do Paryża, formalnie podjął obowiązki biskupa polowego Wojska Polskiego (Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie). Jego jurysdykcji podlegali żołnierze Polskich Sił Zbrojnych we Francji, w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce i ZSRR (od 1942 r.), a od 1944 r. we Włoszech, w Belgii, Holandii i Niemczech. 19 kwietnia 1942 r. Gawlina przekroczył granicę ZSRR i po krótkim pobycie w Moskwie rozpoczął trzymiesięczną wizytację oddziałów Armii Polskiej w ZSRR gen. dyw. Władysława Andersa, stacjonujących w Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kirgizji i Kazachstanie. W połowie października 1942 r. przeniósł się z Iranu do Iraku, a następnie do Jerozolimy. 3 października 1942 r. papież Pius XII mianował go biskupem ordynariuszem dla polskich uchodźców cywilnych na Wschodzie. 15 lutego 1943 r. wyruszył w podróż do USA, gdzie spotkał się z prezydentem Rooseveltem. Na wiadomość o tym, że żołnierze II Korpusu szykują się do walki, wrócił, aby towarzyszyć im w całej kampanii włoskiej. Arcybiskup Gawlina uczestniczył w bitwach pod Monte Cassino, o Loreto, Ankonę i Bolonię. Został uhonorowany Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. 8 lutego 1945 r. został mianowany opiekunem (protektorem) emigracji polskiej na czas, w którym funkcji tej nie mógł pełnić prymas Polski. Zmarł 21 września 1964 r. w Rzymie. Spoczywa na polskim cmentarzu wojennym na Monte Cassino.

za: Andrzej Grajewski, Oczyma niewygodnego świadka (Artykuł z Gościa Niedzielnego)

Szerzej o edycji Dziennika.

Publikację można nabyć w Księgarni 

Materiały źródłowe do biografii naukowej ks. prof. Wincentego Myszora (wybór korespondencji), opr. Katarzyna Tałuć, Katowice 2019, Źródła do Dziejów Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku, nr 24.

Biografie wybitnych czy kontrowersyjnych osób kształtujących losy państw, narodów, grup społecznych od zawsze fascynowały. [...] Autor biografii, zarówno przystępując do pracy, jak i w jej trakcie, wielokrotnie decyduje o selekcji materiałów źródłowych, sposobach ich opracowania i zaprezentowania czytelnikowi, o rodzaju zastosowanej narracji. Dyskusje dotyczące sposobu wykorzystania literatury życia osobistego w biografiach z obszaru antropologii, historii, literaturoznawstwa czy socjologii mają bogatą reprezentację w formie artykułów, monografii, sprawozdań z konferencji. 

Ks. prof. Wincenty Myszor należał do grona wybitnych patrystów, znawców antyku chrześcijańskiego, tłumaczy piśmiennictwa starożytnego. W czasach komunistycznych, kiedy rozwój nauki w Polsce był determinowany czynnikami pozamerytorycznymi, potrafił włączyć się w badania ogólnoeuropejskie dotyczące gnostycyzmu. Stał się niekwestionowanym znawcą rękopisów z tak zwanej Biblioteki Nag Hammadi, dostarczając czytelnikowi polskiemu ich tłumaczenia wraz z obszernymi komentarzami.
Prezentowana edycja listów tematycznie dotyczy wymienionego wyżej obszaru dociekań naukowych kapłana śląskiego. W publikacji przyjęto podejście dokumentacyjne, traktując przygotowaną edycję korespondencji jako materiał źródłowy pomocny przy rekonstrukcji rozwoju drogi naukowej teologa. Informacje zawarte w listach adresowanych do ks. W. Myszora i pisanych przez niego uzupełniają również wiedzę o dziejach badań patrystycznych prowadzonych przez naukowców polskich oraz o historii ruchu wydawniczego w zakresie publikacji naukowych. Część dokumentacyjną poprzedza opracowanie biograficzne z zaakcentowaniem tylko tych wątków w życiorysie naukowym ks. W. Myszora, które zrekonstruowano na podstawie cytowanych listów. Niniejsze opracowanie kierowane jest do osób zainteresowanych biografistyką kapłanów śląskich, historią nauki, zwłaszcza patrystyki, oraz rozwojem oficyn wydawniczych w Polsce po 1945 r. (fragment Wstępu)

Bogusław Kopka, Gułag nad Wisłą, Komunistyczne obozy pracy w Polsce 1944-1956, Kraków 2019, Wydawnictwo Literackie

Żołnierze Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych, folksdojcze, niemieccy jeńcy wojenni, Ślązacy, Rusini i Ukraińcy, polscy działacze niepodległościowi, poborowi, obywatele Polski Ludowej skazani za polityczne dowcipy – w życiorysach więźniów zazwyczaj trudno było znaleźć jakikolwiek wspólny mianownik. Łączyło ich najczęściej tylko jedno – uwięzienie w obozie koncentracyjnym, zwanym eufemistycznie obozem pracy przymusowej. Z rąk komunistycznych oprawców zginęły tysiące osób. W wolnym świecie z niedowierzaniem przyjmowano informacje, że niemieckie obozy koncentracyjne w powojennej Polsce znalazły nowe zastosowanie. Rembertów, Łambinowice, Jaworzno, Potulice… Wiele zrobiono, aby nigdy nie została odkryta prawda o tych miejscach kaźni. Wstrząsająca książka Bogusława Kopki przywraca pamięć o mało znanych masowych zbrodniach nowych, komunistycznych władców Polski.

Autor (ur. 1969) – historyk i nauczyciel akademicki, autor licznych publikacji z zakresu II wojny światowej oraz dziejów PRL, w tym Obozy pracy w Polsce (1944–1950). Przewodnik encyklopedyczny (2002), Konzentrationslager Warschau: historia i następstwa (2007). Mieszka w Warszawie.